Wat kan de manueel therapeut betekenen bij rugpijn?

Een manuele verrichting is een handeling die de manueel therapeut kan inzetten als onderdeel van de behandeling. Vaak gebruikt de manueel therapeut hiervoor zijn of haar handen. Over het algemeen kunnen manuele verrichtingen worden onderverdeeld in een aantal soorten handelingen:

• Manipulaties (kraken in de volksmond): dit is een kort en snel impuls in het gewricht. Hierbij kan je een knakje (cavitatie) ervaren.
• Mobilisaties: dit is het langer aanhouden van de eindstand van het gewricht. Hier ervaar je vaak geen knakje bij.
• Spierrektechnieken: hierbij wordt de eindstand van een spier vastgehouden/gerekt.
• Drukpunttechnieken: er wordt langere tijd druk uitgeoefend op een drukpunt (triggerpoint).
• Massagetechnieken: een gestructureerde of ongestructureerde druk, spanning, beweging of trilling op de zachte weefsels van het lichaam.

Een manuele verrichting kent verschillende effecten en dit verschilt per verrichting. Over het algemeen ervaar je na een manuele verrichting soms:

• tijdelijk minder pijn: tijdens een manuele verrichting komen er stoffen vrij in je lichaam die pijn verminderen. Deze stoffen heten pijndempende hormonen, waaronder serotonine, norepinephrine en adenosine;
• een tijdelijk minder gespannen gevoel;
• dat je beter kunt bewegen;
• je voelt je minder beperkt en je houding voelt meer ontspannen;
• een toename van de bewegingsuitslag of het bewegingsbereik.

Wanneer je rugpijn hebt kan een manuele verrichting helpen om kortdurend minder pijn te ervaren. Alhoewel er nog veel onduidelijkheid is over wat een manuele verrichting precies doet, zijn er wel aantal theorieën:

• Het lijkt er op dat een manuele verrichting effect heeft op ons immuunsysteem. Het heeft een ontstekingsremmende werking.
• Het kan ons lichaamseigen pijnstillers activeren en de gevoeligheid voor pijn verminderen.
• Manipulatietherapie kan ook invloed hebben op ons brein en ons vermogen om pijn te ervaren, door bepaalde systemen in ons brein te activeren die pijn kunnen verminderen.

Na een manuele verrichting kan het voelen alsof je meer bewegelijkheid hebt en minder stijf bent. Dit kan verschillende redenen hebben:

• Het kan zijn dat de manuele verrichting de spieren rondom de gewrichten heeft ontspannen, waardoor deze minder strak en stijf aanvoelen.
• De manuele verrichting kan ook hebben geleid tot vermindering van de pijn, waardoor het makkelijker is om te bewegen.

Tijdens een manuele verrichting kan er een ‘knakje’ plaatsvinden. Dit gebeurt voornamelijk bij een manipulatie. Dit ‘knakje’ wordt veroorzaakt doordat er bij een manipulatie luchtbellen ontstaan in het gewricht. Het niet ontstaan van een ‘knakje’ heeft geen invloed op de effecten van een manipulatie.

Zijn manuele verrichtingen (mobilisaties en manipulaties) effectief bij lage rugpijn? Ofwel: herstellen mensen die manuele verrichtingen krijgen sneller dan mensen die dit niet krijgen? We kijken naar de effectiviteit van manuele verrichtingen tijdens de verschillende fases van lage rugpijn:

Manuele verrichtingen bij acute lage rugpijn:

• Mensen met acute lage rugpijn die manuele verrichtingen krijgen zullen op de korte termijn iets minder pijn ervaren en iets beter functioneren ten opzichte van mensen die dit niet krijgen. Deze verschillen zijn erg klein. Wanneer manuele verrichtingen gecombineerd worden met advies en oefeningen lijkt het effect iets groter. Manuele verrichtingen zorgen dus voor iets minder pijn maar zorgen er niet voor dat je sneller of beter herstelt.

Manuele verrichtingen bij langdurende rugpijn:

• Bij langdurige rugpijn zijn de effecten van manuele verrichtingen erg klein. Het maakt dus niet veel uit in welke fase van rugpijn je zit: manuele verrichtingen, al dan niet in combinatie met oefeningen en advies, zorgen dat je iets minder pijn ervaart en het gevoel hebt iets beter te kunnen functioneren. Je herstelt hierdoor niet sneller of beter.

Er zijn veel verkeerde gedachtes over wat er tijdens een manuele verrichting gebeurt. Deze verkeerde gedachtes helpen vaak niet bij het herstel van klachten. Een manuele verrichting zorgt niet voor:

• het terug op zijn plek zetten, rechtzetten of verplaatsen van gewrichten;
• het verplaatsen van structuren zoals tussenwervelschijven;
• het aanpassen of veranderen van jouw houding;
• het uitlijnen van de wervelkolom.

De manueel therapeut heeft verschillende technieken die hij of zij kan inzetten om jou te helpen met jouw klachten. Een manuele verrichting is een onderdeel van de behandeling, maar is niet op zichzelf staand.

De manueel therapeut maakt een goede afweging of het inzetten van een manuele verrichting wel of geen goed effect zal hebben op jouw klachten. Hij informeert jou hierover. Een manuele verrichting hoort niet te worden uitgevoerd wanneer:

• hier geen indicatie voor is (er worden geen voordelige effecten verwacht);
• er een contra-indicatie is (nadelige effecten zijn te verwachten);
• jij slechte ervaringen hebt met manuele therapie, jij dit liever niet hebt en hier geen toestemming voor geeft;
• de mate van pijn te hoog is. De therapeut kan de eindstand van het gewricht niet aannemen zonder pijn.

Een manuele verrichting wordt uitgevoerd door een manueel therapeut die hier intensief voor getraind heeft. Deze behandeling wordt alleen toegepast als hier een indicatie voor is. Om die reden zijn de risico’s op ernstige bijwerkingen laag. Wel worden er soms lichte bijwerkingen gemeld. Deze duren vaak niet langer dan 24-48 uur.

Milde bijwerkingen kunnen zijn:

• toename van klachten
• spierpijn
• stijfheid
• vermoeidheid

Een ander risico van manuele therapie is het afhankelijk worden van manuele therapie. Het is belangrijk te beseffen dat een manuele verrichting altijd een onderdeel van een bredere behandeling is en dat er meer is wat jij kunt doen om rugpijn op te lossen.